Loading

Anne-Baba Tutumları ve Çocuk Üzerindeki Etkileri

ANNE BABA TUTUMLARI VE ÇOCUK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Anne babanın çocuğunu yetiştirirken kullandığı tutum, davranış ve yöntemlerin bütünü anne baba tutumları olarak tanımlanır. Anne ve babanın çocuklarına karşı sergiledikleri davranış şekilleri, olaylar karsısında sergiledikleri tutumlar, anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkinin yönünü ve çocuğun kişilik gelişimin temelini temsil eder.
Çocuklar hayata karşı çok deneyimsizdir. Deneyimler insanın varoluş sürecinde çok etkilidir. Çocuğun ailesi ile yaşadığı tüm davranış ve ilişki deneyimleri bu yüzden çok önemlidir. Çocuklar hayatı model alarak ve yaşayarak öğrenirler. Anne babasını model alan çocuk taklit yoluyla davranış geliştirirken; kendi yaşantılarından da elde ettiği sonuçlarla da davranışlarına yön verirler.Bu nedenle anne babaların kendi tutumlarını tanımaları ve tutumlarına yönelik sonuçları bilmeleri oldukça önemlidir.
Anne-baba tutumları aşağıdaki şekilde gruplanır;
 
1) BASKICI/ OTORITER / KATI ve TUTUCU ANNE BABA TUTUMU:
  • Çocuğun sorumluluk almasına ve karar vermesine müsaade etmeden çocuk adına karar ve süreç yönetimi üstlenen anne babalardır.
  • Çocuğun komutlara ve kurallara mutlaka itaat etmesini, istek ve emirlerini sorgulamadan yerine getirmesini beklerler.
  • Herhangi bir durumu çocuğun gözü ile değil, kendi değer yargıları ve bakış açılarıyla değerlendirirler.
  • Çocukları ile ilişkilerinde aralarına gücü temsil eden bir mesafe koyarlar.
  • Çocuğun duygu, düşünce ve ihtiyaçlarından önce kendi doğruları ve bakış açıları üzerinden karar verirler.
  • Çocuğun olumlu davranışlarını sözel ya da davranışsal olarak ödüllendirmezler.
  • Çocuğun davranışlarına yönelik sürekli eleştiri, yargılama, sorgulama ve suçlama içindedirler.
 
Çocuğun Kişilik Gelişimi Üzerindeki Etkileri;
  • Kendilerine güvensizlerdir.
  • Çevrelerinden çabuk etkilenip kendi karar ve isteklerinden çok çevrelerinin karar ve istekleriyle yaşarlar.
  • Çocuk içine kapanık, çekingen, itaatkâr olurlar.
  • İçten içe hırslı, saldırgan ve kızgın duyguları hâkimdir.
  • Kolay yalan söyleyebilirler.
  • Aşırı hassas ve kırılgan bir kişilik yapısı görülebilir.
 
2) ASIRI HOSGÖRÜLÜ/SERBEST/ SINIRSIZ ANNE BABA TUTUMU
  • Çocuğun davranışlarına hiçbir kısıtlama ya da sınır uygulanmaz.
  • Genel kural ve sorumluluklarla ilgili aile takipçi değildir.
  • Çocukların nerdeyse her istedikleri yerine getirilir.
  • Anne baba çocuğun davranışına karışmaz, müdahale etmez.
  • Çocuk ağladığında istekleri karşılanmaya yönelik anne baba davranışı sergilenir. Ne olursa olsun çocuğu ağlatmamak esasıyla çocuğun yanlış ve sınırsız beklentilerine olumlu karşılık verirler.
  • Çocuk yemek yemeyebilir, arkadaşlarına kaba davranabilir, sorumluklarını yerine getirmeyebilir; ama aile bazen ikaz etmek dışında herhangi bir yaptırım uygulamaz.
  • Aileler kendi çocuklarına verdikleri özgürlükle başka çocukların özgürlüğüne yaşattıkları kısıtı fark etmezler.
  • Çocukla aile kendileri sorun yaşadıkları zamanlarda karşılarında yetişkin biri varcasına konuşup geri çekilirler.
  • Çocuk tamamen özgürdür.  Özellikle çevresine zarar veren davranışlarda aileler müdahale etmez.
  • Aile doğruyu ve yanlışı, çocuğa neyi yapması veya neyi yapmaması gerektiğini aktardığı durumlarda sadece bilge bir tutumla anlatır ve kararı çocuğa bırakır.
 
Çocuğun Kişilik Gelişimi Üzerindeki Etkileri;
  • Bencil, saygısız ve kibirli tutumlar içindedirler.
  • Herkes onlara hizmet etmek zorundadır algısıyla büyürler.
  • Sabırsız, sorumsuz, bencil ve yalnızca kendi duygu ve düşüncelerine odaklanan bir yapı geliştirirler.
  • Toplumsal kurallar karşısında önce mücadele ederler ve sonra dışlanan, istenmeyen bireyler olurlar.
 
3) AŞIRI KORUYUCU ANNE BABA TUTUMU
  • Aile çocuğa gerekenden fazla özen gösterir ve üzerine titrer.
  • Çocuğa zarar gelebilecek her türlü ortam ve durumdan çocuğu izole ederler.
  • Çocuk ağlamasın, üzülmesin, korkmasın diye koruma çemberine aldıkları çocuklarının hayata dair sıradan olumsuz herhangi bir duygu yaşamasına fırsat vermezler.
  • Çocuklarına hayat tecrübesi yaşamaları için fırsatı tanımazlar.
  • Çocuklarının büyüdüğünü fark etmeyip çocuklarına hep bebekmiş gibi davranırlar.
  • Çocuklarına hiçbir iş ve sorumluluk vermezler; her şeyi kendileri yaparlar.
  • Çocuklarının hareketlerini başına gelebilecek fiziksel zararlardan korumak için sürekli kısıtlayıcı davranırlar.
  • Çocuğun herhangi bir yoksunluk ya da eksiklik yaşamasına fırsat vermeden tüm ihtiyaçlarını çocuk talep etmeden karşılarlar.
 
Çocuğun Kişilik Gelişimi Üzerindeki Etkileri;
  • Kendi basına hiçbir şey yapamaz,; çünkü kendi başına yapabileceğine inanmaz.
  • Düşük özgüvenli olur.
  • Kendi sorununu çözme becerisi kazanmadığından her zaman çevresindekilerin yönlendirme ve fikirlerine tabi yaşar.
  • Huzursuz ve kaygılı olur.
  • Kaygı düzeyleri yüksek olduğundan davranış bozukluğu (tırnak yeme, kekemelik, alt ıslatma, okul fobisi, yalan, ...vb.) görülebilir.
  • Daima dikkat çekmeye çalışır, çevresindekilerin ona hizmet etmesini bekler.
  • Mücadele ve zorluklarla tek başına başa çıkmakta zorluk çektiği için çocuk başarısız ve mutsuz olabilir.
  • Onu koruyacağına inandığı herkese karsı bağımlı olmaya baslar.
  • Sosyalleşme basamaklarında yetersiz kalır ve sorun yaşarlar.
  • Risk almaktan çekinen ve kararsız bir kişilik yapısı sergilerler.
 
4) DENGESİZ VE KARARSIZ ANNE BABA TUTUMU
  • Anne babanın andaki psikolojik durumlarına göre tutarsız davranış ve tutuma maruz kalırlar.
  • Anne ve baba arasındaki tutarsız davranış ve tutuma maruz kalırlar.
  • Aynı durum ve olay karşısında anne/ baba bazen sevgi dolu, anlayışlı, sabırlı bazen de anlayışsız, kızgın, sabırsız ve duygusuz davranırlar.
  • Bu tip ailelerde genelde kurallar ve sınırlar anlık durumlarına göre değişebilir.
  • Çocuğun ağlayarak bir şey istemesi bazen sevgiyle karşılanırken bazen kızgınlık ya da umursamazlıkla karşılaşabilir.
???????
Çocuğun Kişilik Gelişimi Üzerindeki Etkileri;
  • Çocuk hangi davranışı, nerede?, nasıl? ,ne zaman? Yapacağı konusunda kararsız kalır ve nasıl davranacağını bilemez.
  • İç çatışmalar, huzursuzluk ve öncelikle anne babaya sonra da insanlara karsı güvensizlik oluşur.
  • Hangi kararının doğru olacağını kestiremez ve bu nedenle kararlar almakta zorluk çekerler.
  • Kendini hiçbir ortamda rahat savunamaz. Görüşlerini açıkça söyleyemez.
  • Ürkek, herkesin söylediğini kabul eden biri olabilir.
  • Sinirli, kavgacı, çabuk kırılıp öfkelenen, yalan söyleyen ve aynı zamanda çabuk duysallaşabilen tepkisel bir kişilik yapısı geliştirebilir.
???????
5) İLGİSİZ VE DUYARSIZ ANNE BABA TUTUMU
  • Anne baba çocuğa karşı pasif ve kayıtsız bir tutum sergiler.
  • Anne babalar hoşgörü ve kayıtsızlığı birbirine karıştırabilir.
  • Çocuğun olumlu ya da olumsuz davranış ve sözleri üzerinde durulmaz.
  • Çocuğa karşı denetim, çocuğun ilgi ve gereksinimlerine verilen tepki çok düşüktür.
  • Çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmazlar.
  • Çocuklarının psikolojik durumlarının farkına varmazlar.
  • Çocuğun canı yandığında, kızdığında, küstüğünde görmezden gelerek olumsuz durumların üzerine gidip büyütmek istemezler.
  • Çocukların okul başarı ya da sosyal ortam yaşantıları ile ilgilenmezler.
???????
Çocuğun Kişilik Gelişimi Üzerindeki Etkileri;
  • Değersizlik duyguları çok yoğundur.
  • Sorumluluk ve iş takibi gereken durumlara karşı duyarsız olurlar.
  • Zamanını iyi değerlendiremezler.
  • Sosyal ilişkilerde zayıf olur ve kendileri için yanlış seçimler yaparlar.
  • İçki, sigara gibi zararlı alışkanlıklara başlama eğilimi vardır.
  • Kural, sınır ve olmazlara karşı ret içindedirler.
  • Suç işlemeye, saldırgan davranışlara eğilim gösterirler.
  • Basına buyruk yasamayı seçer.
???????
6) DEMOKRATİK ANNE BABA TUTUMU
  • Çocuğu ayrı bir birey olarak kabul eder ve dinlerler.
  • Çocuğa sevgi de saygı da gerektiği kadar verilir.
  • Aile içinde güven ve açıklık vardır. Olumlu duygular da olumsuz duygular da açıkça paylaşılır.
  • Çocuğun, duygu, düşünce ve ihtiyaçlarını dinler; anlamaya çalışır; anlamasalar dahi çocuğu yok saymadan çözüm üretme üzerine odaklanırlar.
  • Çocuğun yetenek ve düşüncelerini geliştirici ortam hazırlarlar.
  • Kuralların ve sınırların uygulamasında tutarlı ve kararlı ve sakin olmakla beraber çocuğa kural, sınırların gerçekleştirilmesinde etkin bir rol ve sorumluluk verirler.
  • Suçlama, yargılama ve eleştiriden çekinir; çocuğun davranışları ve sorumlukları hakkında onun anlayabileceği şekilde sonuçlarını paylaşır ve yaşatırlar.
  • Olumsuz ceza yöntemleri (bağırma, dövme vb) olmadan davranışının sonucunu üstlendiği ortamlar oluştururlar.
  • Soru sormaya ve düşüncelerini ifade etmeye teşvik ederler.
  • Sonuçtan çok süreçte çocuğun sergilediği davranış, duygu ve tepkilerle ilgilenirler.
  • Çocuklarının merak ve keşif duygularının beslerler.
  • Gereksiz kısıtlama ve baskıların olmadığı ortam yaratırlar.
  • Çocuklarının kendi kendine yeterli olma ve kendi problemlerini çözme konusunda cesaretlendirirler.
  • Çocuğa olgunluk seviyesine göre seçim hakları tanınır.
  • Çocuk belli sınırlarla özgürdür. Çocuğun ehil olmadığı alanlarda kural ve sınırlar sakin ve kararlılıkla uygulanır.
  • Aile içi alınan kararlarda çocuğa da bilgi verilir ve/veya fikri alınır.
???????
Çocuğun Kişilik Gelişimi Üzerindeki Etkileri;
  • Sosyal ortamlara çabuk ve verimli uyum sağlayan ve kabul gören çocuklardır.
  • Kendilerine ve başka insanlara güvenirler.
  • Özgüvenleri yüksektir; sorumluk ve risk alabilirler.
  • Yaratıcıdırlar.
  • Dengeli ve uyumludurlar.
  • Karar alma becerileri gelişmiştir.
  • Kendi haklarını korurlar, başkalarının haklarına saygı gösterirler.
  • Kişisel anlamda mutlu ve yeniliklere açık çocuklardır.
  • Duygu ve düşünceleri özgürce yaşar ve yansıtabilirler.
???????
7. MÜKEMMELİYETÇİ ANNE BABA TUTUMU
  • Çocuklarından her zaman her şeyin en iyisini en başarılısını beklerler.
  • Çocuklarının hata yapmalarına toleransları nerdeyse yoktur.
  • Çocuklarını sürekli başka çocuklarla karşılaştırırlar.
  • Çocuklarını oldukları gibi kabul etmez ve sürekli çocuğun potansiyelini zorlama eğilimindedirler.
  • Çocuklarının istinasız hem kendi hem de sosyal ortam kurallarına uymalarını beklerler.
  • Çocukların hatalı ya da eksik olduğunu düşündükleri durumlarda çocuklara ağır cezalar verirler.
  • Çocuklarının duygu, düşünce ve davranışlarını sürekli eleştirerek en iyiye teşvik ettikleri inancını taşırlar.
??????????????
Çocuğun Kişilik Gelişimi Üzerindeki Etkileri;
  • Başarısızlık ve yenilgiyi kabul edemezler.
  • Kendilerine hiçbir zaman güvenleri yoktur.
  • Hayat onlar için ya siyah ya beyazdır; örneğin ya çok titiz ya çok dağınık olurlar.
  • Yaşamlarında sert ve yalnızdırlar.
  • Arkadaş seçimi ve arkadaş ilişkilerini yürütmekte zorluk çekerler.
  • Eleştiri ve beğenmeme üzerine ilişkiler kurarlar.
 
Psikolojik Danışman Canan GÜRDALAR